Odrzucenie spadku – termin, procedura i skutki dla dzieci
Odrzucenie spadku może chronić przed wejściem w sytuację majątkową zmarłego, ale wymaga zachowania terminu i przemyślenia skutków dla dalszych krewnych. Szczególnej uwagi wymaga sytuacja małoletnich dzieci, ponieważ po odrzuceniu spadku przez rodzica to one mogą zostać powołane do dziedziczenia.
Trzy możliwe decyzje spadkobiercy
Spadkobierca może przyjąć spadek wprost, przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucić. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza co do zasady ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości stanu czynnego spadku. Odrzucenie powoduje natomiast wyłączenie danej osoby od dziedziczenia tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku.
Decyzji nie powinno się opierać wyłącznie na zasłyszanej informacji o zadłużeniu. Warto ustalić skład majątku, wierzycieli, nieruchomości, rachunki i możliwe zobowiązania.
Sześciomiesięczny termin
Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Nie zawsze jest to dzień śmierci spadkodawcy. Dla dalszego krewnego termin może rozpocząć się później, na przykład po uzyskaniu informacji, że wcześniejszy spadkobierca spadek odrzucił.
Do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia. Jeżeli potrzebne jest zezwolenie sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas tego postępowania.
Sąd czy notariusz?
Oświadczenie można złożyć przed sądem albo notariuszem. Może zostać złożone ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Wybór trybu zależy między innymi od czasu, miejsca pobytu spadkobiercy i tego, czy równolegle toczy się postępowanie spadkowe.
Zazwyczaj potrzebne są dane spadkodawcy, akt zgonu, informacje o ostatnim miejscu zamieszkania oraz dane osób należących do kręgu spadkobierców. Przed wizytą warto potwierdzić listę dokumentów w sądzie lub kancelarii notarialnej.
Skutki odrzucenia dla dalszej rodziny
Osoba odrzucająca spadek jest traktowana tak, jakby nie dożyła jego otwarcia. W jej miejsce mogą wejść jej zstępni, w tym dzieci. Odrzucenie przez jedną osobę może więc uruchomić kolejne terminy dla następnych członków rodziny.
Odrzucenie spadku w imieniu dziecka
Od 15 listopada 2023 r. w typowej sytuacji, gdy dziecko dziedziczy wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, zgoda sądu nie zawsze jest potrzebna. Ustawa wymaga jednak spełnienia określonych warunków, w szczególności zgodnego działania rodziców posiadających w tym zakresie władzę rodzicielską.
W innych konfiguracjach – na przykład gdy dziecko dziedziczy wspólnie z rodzicem albo interesy członków rodziny są rozbieżne – zezwolenie sądu może nadal być konieczne. Dlatego przed złożeniem oświadczenia w imieniu małoletniego trzeba sprawdzić konkretny układ dziedziczenia.
Co się dzieje, gdy nie złożysz oświadczenia?
Brak oświadczenia w sześciomiesięcznym terminie oznacza co do zasady przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Nie jest to równoznaczne z całkowitym brakiem obowiązków. Dla realnego ograniczenia odpowiedzialności znaczenie może mieć prawidłowe ustalenie składników spadku i długów.
Jeżeli termin został przekroczony wskutek błędu lub groźby, przepisy przewidują możliwość uchylenia się od skutków prawnych, lecz wymaga to spełnienia ustawowych przesłanek i zatwierdzenia przez sąd.
Odrzucenie nie jest tym samym co zrzeczenie się dziedziczenia
Odrzucenie następuje po śmierci spadkodawcy i dotyczy konkretnego otwartego spadku. Zrzeczenie się dziedziczenia jest natomiast umową zawieraną ze spadkodawcą za jego życia w formie aktu notarialnego. Są to dwie różne instytucje o odmiennych skutkach.
Nie należy także mylić odrzucenia spadku z rezygnacją z pojedynczego składnika. Co do zasady nie można przyjąć wyłącznie wartościowych rzeczy i odrzucić samych długów.
Lista dokumentów i informacji
- akt zgonu spadkodawcy;
- dane o ostatnim miejscu jego zamieszkania;
- testament, jeżeli istnieje;
- informacja, kiedy i z jakiego tytułu dowiedziałeś się o powołaniu;
- oświadczenia złożone przez wcześniejszych spadkobierców;
- dane dzieci i innych osób, które mogą wejść do dziedziczenia;
- znane informacje o majątku oraz zobowiązaniach.
Podstawa prawna
Zasady przyjęcia i odrzucenia spadku regulują w szczególności art. 1012–1024 Kodeksu cywilnego. Aktualny tekst jednolity znajduje się w Elektronicznym Dzienniku Ustaw. Informacje o uproszczeniu odrzucenia w imieniu małoletniego publikuje również portal Gov.pl.
